कळमनुरी ग्रामीण प्रतिनिधी: कामाजी खिल्लारे
कळमकोंडा खु (Kalamkonda Khu) येथील मुख्य रस्त्याने धारण केलेल्या ‘खड्ड्यांच्या’ रौद्र रूपाला अखेर गावातील तरुणांच्या श्रमदानाने मूठमाती दिली आहे. गेले कित्येक महिने शेतकरी, ग्रामपंचायत आणि प्रशासकीय यंत्रणा या गंभीर समस्येकडे ‘बघ्याची भूमिका’ घेत असताना, संभाव्य जीवित वा वित्तहानीचा धोका ओळखून गावातील उत्साही तरुणांनी स्वयंस्फूर्तीने फावडे, टिकाव आणि टोपली हाती घेऊन अवघ्या दोन दिवसांत रस्त्याची दुरुस्ती केली.
प्रशासकीय अनास्था आणि लोकप्रतिनिधींचे दुर्लक्ष
ही बातमी जितकी तरुणांच्या कर्तृत्वाची आहे, त्याहून अधिक ती प्रशासनाच्या आणि लोकप्रतिनिधींच्या घोर उदासीनतेवर बोट ठेवणारी आहे.
सुरुवात कशी झाली? गेल्या वर्षी काही शेतकऱ्यांनी मुख्य रस्त्यातून पाइपलाइन खोदून, नंतर दगड टाकून रस्ता बुजवला होता. परंतु, यावर्षीच्या अतिवृष्टीने रस्त्यावर मोठमोठे, धोकादायक खड्डे तयार झाले.
धोक्याची घंटा: हा गावचा मुख्य मार्ग असल्याने येथून रोज हजारो वाहनांची वाहतूक होते. दोन-तीन महिन्यांपासून खड्ड्यांनी इतके भयंकर स्वरूप घेतले होते की, त्यातून मोठा अपघात, शारीरिक इजा किंवा आर्थिक नुकसान होण्याची शक्यता दाट झाली होती.
सगळ्यांनी बघितले पण केले काही नाही! खड्डे स्पष्टपणे दिसत असूनही, संबंधित शेतकरी, ग्रामपंचायत (जी रस्त्यांच्या प्राथमिक देखभालीस जबाबदार असते) आणि सार्वजनिक बांधकाम विभाग (जर तो मोठा रस्ता असेल तर) या सगळ्यांनी केवळ ‘बघ्याची भूमिका’ घेतली. जनतेच्या करातून वेतन घेणाऱ्या आणि लोकसेवेची शपथ घेणाऱ्या या यंत्रणा, तरुण पुढाकार घेईपर्यंत कोणाची वाट पाहत होत्या, हा गंभीर प्रश्न आहे.
तरुणाईचा आदर्शवादी आणि अनुकरणीय पुढाकार
जेव्हा शासकीय यंत्रणा केवळ कागदी घोडे नाचवण्यात आणि निधीच्या मंजुरीची कारणे देण्यात व्यस्त होत्या, तेव्हा कळमकोंडा खु येथील तरुणांनी ‘कर्तृत्व’ हाच खरा धर्म मानला.
श्रमदान: पंकज शिंदे, गजानन राऊत, प्रतिक पातोडे, पांडुरंग शिंदे, प्रविण पातोडे, निकेश शिंदे, संतोष ढेंगळे, सचिन शिंदे, सिध्दार्थ ठोके, शुभम मोडक, भिमराव इंगोले आणि तुकाराम मोडक यांसारख्या तरुणांनी एकत्र येऊन श्रमदानातून रस्त्यावरील सर्व खड्डे बुजवले.
या सामूहिक प्रयत्नांमुळे रस्त्याची तात्पुरती का होईना, पण सुरक्षित दुरुस्ती झाली.
टीका आणि चिंतनाची गरज
तरुणांचे कौतुक जरूर आहे, पण या घटनेतून एक कटू सत्य समोर येते:
जनतेच्या पैशाचा विनियोग कुठे?
या रस्त्याच्या दुरुस्तीसाठी ग्रामपंचायत किंवा
बांधकाम विभागाकडे निधीची तरतूद नसते का? सामान्य जनतेला जीव धोक्यात घालून किंवा श्रमदान करून रस्त्यांची दुरुस्ती करावी लागत असेल, तर स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि शासनाचे अस्तित्व नेमके कशासाठी आहे?
अखंडित जबाबदारी: तरुणांनी तात्पुरता उपाय केला असला तरी, शासकीय यंत्रणांनी कायमस्वरूपी आणि तांत्रिकदृष्ट्या योग्य दुरुस्ती करणे बंधनकारक आहे. श्रमदानामुळे प्रशासनाची मूळ जबाबदारी संपत नाही, उलट त्यांच्या कामातील गंभीर त्रुटी समोर येतात.
ग्रामस्थांचे मौन: दोन-तीन महिने खड्डे असतानाही स्थानिक नागरिक आणि शेतकऱ्यांनी ग्रामपंचायत किंवा तहसील कार्यालयावर दबाव का आणला नाही? समस्या दिसल्यावर त्यावर आवाज उठवणे, हे देखील लोकशाहीतील महत्त्वाचे कर्तव्य आहे.
नुसते कौतुक नाही, तर आत्मपरीक्षण करा!
कळमकोंडा खु येथील या घटनेतून तरुणांनी समाजाला एक नवा संदेश दिला आहे की, “सरकारची वाट बघण्यापेक्षा स्वतः कृती करा.” मात्र, यामुळे प्रशासनाला लज्जास्पद परिस्थितीतून जावे लागले आहे.
ज्या कामासाठी जनतेकडून टॅक्स घेतला जातो, ते काम नागरिकांना स्वतःच्या खांद्यावर घ्यावे लागत असेल, तर शासनाने या घटनेला केवळ ‘कौतुकास्पद बातमी’ म्हणून न पाहता, आपल्या कारभारातील अपयश म्हणून आत्मपरीक्षण करणे गरजेचे आहे. भविष्यात अशा परिस्थितीची पुनरावृत्ती होऊ नये यासाठी तातडीने कठोर उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.ग्रामपंचायतीच्या किंवा संबंधित सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या नोंदीनुसार हा रस्ता नेमका कोणाच्या अखत्यारीत येतो आणि मागील अर्थसंकल्पात या रस्त्यासाठी निधीची तरतूद केली गेली होती का, याची माहिती घेणे गरजेचे आहे